Chuyển đổi năng lượng xanh đang bước vào giai đoạn mới khi nhu cầu về điện sạch không còn được thúc đẩy chủ yếu bởi các chính sách mà đã xuất phát từ nhu cầu thực tế. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội phát triển, Việt Nam cần tháo gỡ những điểm nghẽn về hạ tầng điện, nguồn vốn và hành lang pháp lý.
Đây là nhận định được nhiều chuyên gia và doanh nghiệp chia sẻ tại hội thảo "Chuyển đổi xanh, cần gì để tăng tốc?" do Báo Thanh Niên tổ chức ngày 26/6.
Thị trường năng lượng tái tạo có nhiều cơ hội phát triển
Tại hội thảo, ông Đặng Quốc Bảo, Phó Tổng Giám đốc Công ty CPĐT Xây dựng Trungnam, cho rằng thị trường năng lượng tái tạo đang có nhiều cơ hội phát triển: "Đối với doanh nghiệp năng lượng tái tạo, khó nhất là tìm khách hàng, nhưng hiện nay nhu cầu năng lượng tái tạo, năng lượng sạch rất lớn."
Doanh nghiệp cần nguồn điện sạch để giảm chi phí sản xuất, đáp ứng các tiêu chuẩn ESG và duy trì năng lực cạnh tranh trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong khi đó, người dân có nhu cầu chủ động hơn trong sử dụng năng lượng sạch, còn ngành điện cần phát triển các nguồn điện phân tán nhằm giảm áp lực đầu tư nguồn và lưới điện.
Theo ông Quốc Bảo, Việt Nam có nhiều lợi thế địa lí để phát triển các dự án năng lượng tái tạo, như điện gió, điện mặt trời; đầu tư vào lĩnh vực này không chỉ tạo ra giá trị kinh tế nhờ tài sản ổn định, dòng tiền dài hạn, mà nhu cầu thị trường ngày càng lớn, nhất là trong bối cảnh hiện tại “Cầu đang lớn hơn Cung”. Đây, phần nào, cũng là lý do nhiều doanh nghiệp trái ngành đang có định hướng tham gia đầu tư vào điện gió, điện mặt trời trong những năm gần đây.
Quá trình chuyển đổi năng lượng xanh xuất hiện ba điểm nghẽn
Theo TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP.HCM, quá trình chuyển đổi năng lượng xanh hiện đối mặt với ba điểm nghẽn lớn: hạ tầng điện, nguồn vốn và hành lang pháp lý. Theo ông Viết Thuận, thách thức đầu tiên nằm ở năng lực truyền tải và điều phối của hệ thống điện nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng điện ngày càng tăng. Song song đó, chuyển đổi xanh đòi hỏi nguồn lực đầu tư rất lớn cho hạ tầng.
Bên cạnh bài toán hạ tầng và tài chính, việc hoàn thiện quy hoạch, cơ chế và khung pháp lý cũng được xem là điều kiện tiên quyết để tạo môi trường đầu tư ổn định, giúp doanh nghiệp yên tâm triển khai các dự án năng lượng sạch.
Tham gia vào lĩnh vực năng lượng tái tạo từ năm 2004, ông Quốc Bảo chia sẻ: đó là những khó khăn khó tránh khỏi của một nền kinh tế đang trong quá trình chuyển đổi; khi Việt Nam đang chuyển từ mô hình chỉ có một đơn vị chủ đạo là EVN sang một thị trường có sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế. Theo ông Quốc Bảo, thị trường năng lượng Việt Nam hiện đã bước sang giai đoạn phát triển thứ hai với hệ thống chính sách từng bước được hoàn thiện và sự chuẩn bị tốt hơn từ các doanh nghiệp. Các cơ chế như mua bán điện trực tiếp (DPPA) được kỳ vọng sẽ mở rộng không gian phát triển cho khu vực tư nhân, góp phần hình thành thị trường điện cạnh tranh và đáp ứng nhu cầu năng lượng ngày càng tăng của nền kinh tế.
Về vấn đề hạ tầng, ông Quốc Bảo cho rằng phát triển năng lượng tái tạo không chỉ là đầu tư nguồn điện mà cần đi cùng quy hoạch hạ tầng đồng bộ. Các chuyên gia đồng thuận rằng hạ tầng phải được chuẩn bị trước và phát triển theo quy hoạch tổng thể nhằm bảo đảm khả năng cung ứng điện, an toàn hệ thống và đáp ứng nhu cầu sử dụng. Tăng tốc chuyển đổi năng lượng xanh cần song hành với tăng tốc đầu tư hạ tầng năng lượng.
Ông Đặng Quốc Bảo chia sẻ về tiềm năng phát triển của ngành năng lượng tái tạo
Ông Hà Huy Cường, Phó tổng giám đốc Ngân hàng TMCP Nam Á cho biết, để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng đến năm 2030, Việt Nam cần huy động khoảng 48,4 triệu tỷ đồng, riêng TP.HCM cần khoảng 6,4 triệu tỷ đồng, vượt quá khả năng đáp ứng của hệ thống ngân hàng. Do đó, cần huy động thêm nguồn lực từ các quỹ đầu tư, định chế tài chính và dòng vốn quốc tế. Việc phát triển các dự án, doanh nghiệp và khu công nghiệp xanh sẽ là nền tảng quan trọng để thu hút dòng vốn đầu tư, góp phần khơi thông nguồn lực cho quá trình chuyển đổi năng lượng.
Ông Nguyễn Đức Lệnh, Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Khu vực II, cho biết ngành ngân hàng đang triển khai nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy tín dụng xanh. Trọng tâm là duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và thị trường tiền tệ; khuyến khích các tổ chức tín dụng ưu tiên nguồn vốn cho các dự án xanh, đồng thời hoàn thiện cơ chế hỗ trợ như điều chỉnh tỷ lệ sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn nhằm tạo điều kiện mở rộng tín dụng xanh.
Bên cạnh đó, ông Đức Lệnh cho rằng doanh nghiệp cần chủ động đa dạng hóa kênh huy động vốn thông qua các công cụ như trái phiếu xanh, đồng thời tăng cường tiếp cận các chương trình, dự án xanh của Chính phủ và địa phương. Song song với các giải pháp về chính sách và tài chính, công tác truyền thông cũng cần được đẩy mạnh để nâng cao nhận thức của doanh nghiệp và người dân về cơ hội cũng như lợi ích của tăng trưởng xanh.
Trungnam là một trong những nhà đầu tư năng lượng tái tạo lớn nhất Việt Nam với nhiều dự án điện gió, điện mặt trời, thủy điện, điện khí quy mô lớn (Điện gió Ea Nam, Nhà máy điện mặt trời Trung Nam Thuận Nam...), tổng công suất khoảng 1,63 GW (số liệu năm 2021) và là doanh nghiệp tư nhân duy nhất của Việt Nam tham gia vào quá trình truyền tải điện với Trạm biến áp 500kV và các đường dây 500kV, 220kV đấu nối vào hệ thống điện quốc gia (Trạm 500kV Thuận Nam – Ninh Thuận).